Kwas foliowy - co trzeba wiedzieć

Kwas foliowy (inaczej witamina B9, folacyna) jest to cała grupa związków nazywanych folianami. Nie są syntetyzowane w naszym organizmie i z tego powodu musza być spożywane z dietą. 

Kwas foliowy kobiety ciężarne przyjmują profilaktycznie, aby nie dopuścić do wad cewy nerwowej u płodu, dokładniej deformacji czaszki (bezmózgowie, bezczaszkowie, przepuklina mózgowa) i deformacji kręgosłupa  (rozszczep kręgosłupa, przepuklina oponowa lub oponowo-rdzeniowa). Oprócz tego, kwas foliowy jest składnikiem niezbędnym w procesie krwiotwórczym, dla prawidłowej pracy układu nerwowego, uczestniczy w regulacji poziomu homocysteiny (jeżeli jesteś w ciąży, jest to ważny temat - zajrzyj). Zapobiega demencji, chorobie Parkinsona czy Alzheimera. Niedobór kwasu foliowego może prowadzić także do anemii megaloblastycznej (powiększenie erytrocytów).

Najlepsze roślinne źródła tej witaminy, to: drożdże, zboża, warzywa liściaste, pomidory, buraki, rośliny strączkowe, owoce, orzechy, brokuły, brukselka. 

Kwas foliowy w żywności występuje jednak w bardzo niestabilnych formach wrażliwych na czynniki środowiskowe (światło, temperatura, pH) i dlatego dostępność folianów z tych produktów jest niemal o połowę mniejsza niż z suplementów.


Ponadto, metabolizm kwasu foliowego w organizmie jest złożony – najpierw foliany z diety (głównie pod postacią poliglutaminianów) muszą zostać zhydrolizowane do monoglutaminianów przez enzym karboksypeptydazę II glutaminianu (GCP2). Następnie zhydrolizowane foliany są wchłaniane w jelicie i żyłą wrotną docierają do wątroby, w której zostają zmagazynowane (w postaci związków wieloglutaminowych).


Od czego zależy biodostępność folianów z diety?

Zasadniczy wpływ ma kilka czynników. Pierwszym z nich jest pH, gdyż od niego zależy praca enzymu GCP2.  Enzym ten lubuje się w pH 6-7 i jeżeli spożywamy produkty obniżające pH, zmniejsza się wydajność enzymu i jednocześnie przyswajalność folianów. Oprócz pH, różnoraki wpływ mają także przyjmowane leki (np. metotreksat, sulfalazyna, niesteroidowe leki przeciwzapalne takie jak aspiryna czy ibuprofen, preparaty magnezu, środki antykoncepcyjne itp.), dlatego zawsze należy zapoznać się z ulotką przyjmowanych preparatów. Przyswajalność folianów obniżać mogą także miko toksyny zawarte w zbożach.
Wszelkie choroby jelit są oczywistą przyczyną niedoborów kwasu foliowego.
Niedobór witaminy B12, witaminy C oraz składników mineralnych (żelaza i cynku) może zmniejszać efektywne wykorzystanie folianów przez organizm.

Badania wykazują, że niedobory kwasu foliowego mogą prowadzić do rozwoju nowotworów (rak płuc, szyjki macicy, jajników, jelita grubego, białaczki). Jednocześnie zbyt duże spożycie kwasu foliowego (z suplementów), może spowodować inaktywację genów supresorowych, które kontrolują podział komórkowy. Prowadzi to do szybkiego wzrostu i replikacji wszystkich komórek w organizmie (w tym nowotworowych).


Więc co z suplementacją?

Suplementację kwasem foliowym zaleca się kobietom ciężarnym bardzo powszechnie. Zaleca się także osobom z chorobami jelit, w przypadku homocysteinurii i wielu innych chorobach o których nie będę się tu rozpisywać.
Jak wcześniej wspomniałam, jest to witamina bardzo nie trwała i nawet jeżeli mamy prawidłowo zbilansowaną dietę i spożywamy kwasu foliowego sporo, może okazać się, że produkty które miały być jego źródłem, nie do końca są. Przyjrzyjmy się procesom z zakresu produkcji, przetwarzania, przechowywania żywności. Gdzie kwas foliowy może zostać tracony:
  • ·         produkcja mąki – straty składników odżywczych mogą sięgać nawet 90%
  • ·         transport i przechowywanie produktów żywnościowych zanim trafią do naszego domu
  • ·         obróbka termiczna – straty rzędu 50 – 80 %
  • ·         przechowywanie w domu, na bazarku czy w sklepie (bardzo często rośliny zielone leżą w wysokim nasłonecznieniu lub pod reflektorami sklepowymi)


Do tego wszystkiego dochodzi przyswajalność folianów w jelitach, interakcje z przyjmowanymi lekami i innymi składnikami odżywczymi.

400 µg kwasu foliowego (taką dawkę suplementacji zaleca się kobietom ciężarnym) wydaje się bezpieczną dawką. Badania wśród polskich kobiet wskazują na możliwe niedobory tego składnika. Dodatkowo, w Polsce wiele ciąż jest nie planowanych. Z tego powodu zaleca się, aby kobiety planujące ciążę (lub nawet nie planujące, które mogłyby w tę ciążę zajść) przyjmowały 400 µg tego związku dziennie na miesiąc przed planowanym zajściem w ciążę i przez cały pierwszy trymestr. Większe dawki tego związku zalecane są w wyjątkowych przypadkach np. jeżeli pierwsza ciąża zakończyła się urodzeniem dziecka z wadą cewy nerwowej).
W Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii oraz Chile wprowadzono fortyfikację mąki kwasem foliowym. Skutkiem fortyfikacji był spadek poziomu homocysteiny i wzrost poziomu kwasu foliowego we krwi mieszkańców. W Polsce także stosuje się fortyfikację żywności w kwas foliowy, jednak jest ona dobrowolna i niestety najczęściej wzbogacane są słodycze i płatki śniadaniowe.

Podsumowując:

Oczywiście warto zadbać o prawidłową ilość kwasu foliowego z produktów żywnościowych,  jednak w niektórych przypadkach (w tym w przypadku ciąży), stosowanie suplementacji jest uzasadnione. Mamy niepodważalne dowody na to, że prawidłowe spożycie tego związku redukuje powstawanie wad rozwojowych u dzieci.


Warto także wykonać pomiar kwasu foliowego (wysycenie nim erytrocytów) oraz poziomhomocysteiny aby sprawdzić, czy nie mamy niedoborów kwasu foliowego.


Bibliografia:

Lucyna Kapka-Skrzypczak, Joanna Niedźwiecka, Maciej Skrzypczak, Andrzej Wojtyła (2012): Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, Tom 18, Nr 1, 65-69

Joanna Myszkowska-Ryciak, Agnieszka Gurtatowska, Anna Harton, Danuta Gajewska (2013): Poziom wiedzy żywieniowej a wybrane aspekty sposobu żywienia kobiet w okresie ciąży, Nutritional knowledge and selected aspects of the diet of pregnant women, Probl Hig Epidemiol, 94(3): 600-604

Ewa Cieślik, Anna Kościej, Agnieszka Gębusia (2013): Ocena wiedzy i pobrania kwasu foliowego przez kobiety w wieku rozrodczym Assessment of knowledge and intake of folic acid by women of childbearing age, Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): 594-599

Teresa Laskowska-Klita, Magdalena Chełchowska, Jadwiga Ambroszkiewicz, Joanna Gajewska (2012): kwas foliowy – rola w metabolizmie komórki Bromat. Chem. Toksykol. – xlv, 2012, 2, str. 144–151

Ewa Cieślik, Anna Kościej (2012): Kwas foliowy – występowanie i znaczenie Folic acid – occurrence and significance, Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): 1-7

Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie suplementacji witamin i mikroelementów podczas ciąży Ginekol Pol. 2011, 82, 550-553

http://www.drfuhrman.com/library/folic_acid_dangers_and_prenatal_vitamins.aspx 3.09.2015

Komentarze

  1. A co lepiej suplementować - kwas foliowy czy folian?

    OdpowiedzUsuń

Prześlij komentarz