września 06, 2015

Foliany w diecie wegańskiej i nie tylko

Witamina B9 to zarówno syntetyczny kwas foliowy jak i  foliany występujące w żywności. Nie są one syntetyzowane w organizmie i z tego powodu musza być dostarczane z dietą. 
Obydwie te formy przekształcają się w organizmie do formy aktywnej – tetrahydrofolianu, ale o tym będzie dalej.

Foliany są niezbędnym składnikiem w procesie krwiotwórczym (niedobór może prowadzić do anemii megaloblastycznej, podobnie jak w przypadku niedoboru witaminy B12), do prawidłowej pracy układu nerwowego, uczestniczy również w regulacji poziomu homocysteiny. Oprócz tego, odpowiedni pozom folianów w organizmie jest czynnikiem redukującym zachorowanie na demencję, chorobę Parkinsona czy Alzheimera [1], [2].
Kwas foliowy a ciąża
Ponieważ niedobory kwasu foliowego prowadzą do nieprawidłowego rozwoju płodu, kobiety ciężarne przyjmują profilaktycznie suplementy z nim, aby nie dopuścić do wad cewy nerwowej u płodu, dokładniej deformacji czaszki (bezmózgowie, bezczaszkowie, przepuklina mózgowa) i deformacji kręgosłupa (rozszczep kręgosłupa, przepuklina oponowa lub oponowo-rdzeniowa).

Dieta zasobna w foliany szczególnie ważna jest na 6 tygodni przed zajściem w ciążę i w pierwszym trymestrze jej trwania. Prawidłowa podaż kwasu foliowego w tym okresie, może zredukować ryzyko wad rozwojowych nawet o 72%  [3]–[5].

Przy nieprawidłowych przemianach folianów w organizmie kobiety ciężarnej, występuje wyższe ryzyko nawracających poronień, małej masy urodzeniowej noworodka czy obumarcia wewnątrzmacicznego [1]. Ponadto, kiedy w czasie ciąży występuje niedobór kwasu foliowego, dzieci w okresie 8 – 9 roku życia mogą cierpieć na problemy związane z nadpobudliwością [2], [3].

Kwas foliowy a dieta wegańska

Z badań wiemy, że w diecie kobiet żywiących się w sposób tradycyjny występują niedobory kwasu foliowego [6]–[8]. W diecie wegańskiej natomiast, nie odnotowano problemów z dostarczeniem odpowiedniej ilości folianów z roślin. W dużym badaniu EPIC-Oxford study,  którym brało udział 231 wegetarian i 232 wegan, wykazano, że weganie nie suplementujący kwasu foliowego mają wyższe spożycie tego składnika w porównaniu do mięsożerców a także wegetarian [9].
W przypadku ciąży jednak, zalecana jest suplementacja. Jest to spowodowane tym, że witamina B9 w żywności występuje w bardzo niestabilnych formach wrażliwych na czynniki środowiskowe (światło, temperatura, pH) i według badań dostępność folianów z tych produktów jest niemal o połowę mniejsza niż z suplementów diety [4][7], [8].

Normy na kwas foliowy w surowicy krwi wynoszą 3 – 25 ng/ml, w erytrocytach 120 – 800 µg/l a zapasy w organizmie (dokładniej w wątrobie) utrzymują się w granicach 5 – 10 mg, jednak po 4 miesiącach nie dostarczania tego składnika z dietą, wyczerpują się [1], [5]. Suplementację kwasem foliowym zaleca się nie tylko kobietom ciężarnym ale również osobom z chorobami jelit, w przypadku homocysteinemi i innych schorzeniach.

Foliany w żywności

Zawartość folianów w żywności, może zostać w znacznym stopniu zredukowana podczas procesu produkcji, przetwarzania i przechowywania żywności. Podczas produkcji mąki straty składników odżywczych mogą sięgać nawet 90%, podczas obróbki termicznej w domu są straty rzędu 50 – 80 %, przechowywanie w domu czy na bazarku lub w sklepie (bardzo często rośliny zielone leżą w wysokim nasłonecznieniu lub pod reflektorami sklepowymi) oraz transport również przyczynia się do dużych strat [44].

Ponadto jak wcześniej wspomniałam, metabolizm kwasu foliowego w organizmie jest złożony – zarówno foliany, występujące w pożywieniu, jak i kwas foliowy z suplementów, muszą zostać w organizmie przekształcone do aktywnej formy kwasu foliowego (tetrahydrofolianu). W procesie tym bierze udział enzym o nazwie reduktaza metylenotetrohydrofolianowa (MTHFR). 
Aktywna postać kwasu foliowego jest również koenzymem w procesie przemian homocysteiny. Niestety, duży odsetek kobiet z populacji europejskiej (30 - 40%) cierpi na defekt enzymu MTHFR, co może powodować upośledzenie redukcji homocysteiny i wzrost jej poziomu w surowicy (szczególnie przy niedoborze folianów z diety) [5][1].  Wiąże się to z powstawaniem wad genetycznych u dzieci, szczególnie z zespołem Downa [2].

Z tego powodu, korzystniej jest suplementować kwas foliowy w formie zmetylowanej, aktywnej biologicznie (w postaci stabilnej soli wapniowej, metafoliny). Taki suplement nie wymaga redukcji przez enzym MTHFR i jest wchłaniany bezpośrednio z przewodu pokarmowego do krwi [5].

Foliany w produktach żywnościowych występują pod postacią związków pteroilowieloglutaminowe, tetrahydrofolianowe (FH4) lub dihydrofolianowe (FH2) i najpierw muszą zostać zhydrolizowane do monoglutaminianów przez enzym karboksypeptydazę II glutaminianu (GCP2). Następnie zhydrolizowane foliany są wchłaniane w jelicie i żyłą wrotną docierają do wątroby, w której zostają zmagazynowane (w postaci związków wieloglutaminowych) [4]. Praca enzymu GCP2 zależy od pH środowiska, największą aktywnością cechuje się w pH 6-7. Jeżeli w diecie występuje dużo produktów obniżających pH, zmniejsza się wydajność enzymu i jednocześnie mniej folianów wchłania się do krwi. 

Oprócz pH, różnoraki wpływ mają także przyjmowane leki (np. metotreksat, sulfalazyna, niesteroidowe leki przeciwzapalne takie jak aspiryna czy ibuprofen, preparaty magnezu, środki antykoncepcyjne itp.), dlatego zawsze należy zapoznać się z ulotką przyjmowanych preparatów. 

Przyswajalność folianów obniżać mogą także miko toksyny zawarte w zbożach. Również niedobór niektórych składników (witaminy B12, witaminy C oraz składników mineralnych: żelaza i cynku), może zmniejszać efektywne wykorzystanie folianów przez organizm [26], [45]. Wszelkie choroby jelit są oczywistą przyczyną niedoborów kwasu foliowego.

Nadmiar i niedobór kwasu foliowego

Badania wykazują, że niedobory kwasu foliowego w organizmie, upośledzają metylację DNA  i mogą prowadzić do rozwoju nowotworów (rak płuc, szyjki macicy, jajników, jelita grubego, białaczki) [1], [7], [8]. Jednocześnie zbyt duże spożycie kwasu foliowego (z suplementów zawierających syntetyczny kwas foliowy), może spowodować inaktywację genów supresorowych, które kontrolują podział komórkowy. Prowadzi to do szybkiego wzrostu i replikacji wszystkich komórek w organizmie (w tym nowotworowych) [10] [4], [7], [8].

Upewnij się, czy w twoim codziennym jadłospisie znajdują się produkty będące źródłem folianów. Są to drożdże, zboża, warzywa zielone liściaste, pomidory, buraki, rośliny strączkowe, owoce, orzechy i pestki, brokuły, brukselka.

Podsumowując

Oczywiście warto zadbać o prawidłową ilość folianów z produktów żywnościowych, jednak w niektórych przypadkach (w tym w przypadku ciąży), stosowanie suplementacji jest uzasadnione. Mamy niepodważalne dowody na to, że prawidłowe spożycie tego związku redukuje powstawanie wad rozwojowych u dzieci.

Warto także wykonać pomiar stężenia homocysteiny i jednocześnie witaminy B12, aby sprawdzić, czy nie ma niedoborów.




{Bibliography}

[1]      A. Lorenc, “Znaczenie polimorfizmu wybranych genów związanych z metabolizmem folianów w rozwoju hipotrofii płodu,” Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, 2013.
[2]      A. Seremak-Mrozikiewicz, “Implikacje kliniczne metabolizmu folianów,” Perinatol. Neonatol. i Ginekol., vol. 2, pp. 65–71, 2014.
[3]      T. Paszkowski, “Suplementacja witamin i składników mineralnych w okresie ciąży i połogu,” Stand. Med. Supl. diety, wytyczne postępowania u dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią, 2015.
[4]      L. Kapka-skrzypczak, J. Niedźwiecka, M. Skrzypczak, and A. Wojtyła, “Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji,” Med. Ogólna i Nauk. o Zdrowiu, vol. 18, no. 1, pp. 65–69, 2012.
[5]      H. Szajewska, A. Horvath, and J. Mrukowicz, Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2017.
[6]      J. Myszkowska-ryciak, A. Gurtatowska, A. Harton, and D. Gajewska, “Poziom wiedzy żywieniowej a wybrane aspekty sposobu żywienia kobiet w okresie ciąży Nutritional knowledge and selected aspects of the diet of pregnant women,” vol. 94, no. 3, pp. 600–604, 2013.
[7]      A. G. Ewa Cieślik, Anna Kościej, “Ocena wiedzy i pobrania kwasu foliowego przez kobiety w wieku rozrodczym Assessment of knowledge and intake of folic acid by women of childbearing age,” Probl Hig Epidemiol, vol. 94, no. 3, pp. 594–599, 2013.
[8]      E. Cieślik and A. Kościej, “Kwas foliowy – występowanie i znaczenie,” Probl Hig Epidemiol, vol. 93, no. 1, pp. 1–7, 2012.
[9]      A. M. J. Gilsing et al., “UKPMC Funders Group omnivores , vegetarians , and vegans : results from a cross- sectional analysis of the EPIC-Oxford cohort study,” Eur. J. Clin. Nutr., vol. 64, no. 9, pp. 933–939, 2011.
[10]    P. G. Society, “Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie suplementacji witamin i mikroelementów podczas ciąży Expert review of Polish Gynecological Society regarding micronutrient supplementation in pregnancy,” no. 7, pp. 550–553, 2011.


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Copyright © 2014 Dieta roślinna, zarządzanie sobą , Blogger